کرامت بزرگ علامه حلی و علامه مجلسی در کثرت تألیفات و انکار عامه!

صاحب کتاب نفیس قصص العلماء، مرحوم محمد بن سلیمان تنکابنی مینویسد:

مانند علامه حلی کسی کثرت تالیف نداشته است، با اینکه آن جناب مشغول به تعلّم و همیشه اشتغال به تدریس داشت و سفرها کرد و با ملوک و اعیان و اعاظم، مصاحبت و مراودت داشته و با جمهور، مناظرات و مباحثات بسیار می نمود. و با این حال، تالیفات او را موزّع و تقسیم بر مدّت عمر او نمودند، هر روزی یک جزو شد.

و معروف این که هر روزی هزار بیت شد. و این نهایت کرامت است؛ بلکه بعضی گفته اند که پانصد تالیف کرده.

شیخ فخرالدین طریحی در کتاب مجمع البحرین در مادّه عَلَمَ نوشته که: پانصد کتاب از تالیف علامه به خط علامه دیده شده، به غیر از آنچه از تالیف آن جناب به خط دیگری یافته شد. و گفته شد که هزار کتاب، بلکه زیاده از آن تالیف علامه است و این کرامتی است که بالاترین کرامتهاست.

آخوند محمدباقر مجلسی در مجلسش مذکور شد که علامه را روزی هزار بیت تالیف است. آن جناب فرمود که: تالیفات ما هم کمتر نیست! یکی از تلامذه گفت که: فرق این است که از شما، تالیف است و از علامه تصنیف! آن جناب تصدیق کرد.

لکن انصاف این است که کتب مجلسی، اکثرش تصنیف است؛ مانند بحار و غیره.

و مسموع شد بلکه در بعضی از کتب مذکور است که علمای عامّه، روزی هزار بیت تالیف را از علامه مستبعد دانسته اند و بدین سبب انکار نموده اند و نفهمیده اند “ذلک فضل الله یوتیه من یشاء و الله ذوالفضل العظیم”

 با اینکه اگر امثال این نسبتها به سنیّان دهند، با علم ما به دروغ ایشان، پس ایشان آن را قبول می نمایند؛ چنان که ابن خلّکان شافعی در تاریخ خود در ترجمه هشام بن صائب کلبی نسّابه، از کلبی مذکور کرده، گفت که: قرآن را در مدت سه روز حفظ کردم.

 و در ترجمه محمد بن عبدالله بن واحد گفته است که گفت: املا کرد از حفظ خود سی هزار ورق از علم لغت را. و در ترجمه محمد بن قاسم معروف به ابن انباری چنین گفته است که: او حفظ داشت صد و بیست کتاب در تفسیر قرآن با سندهای آنها و همچنین سیصد هزار شعر شواهد قرآن و با اینها، تصنیف بسیار داشت که از آن جمله است غریب الحدیث که چهل و پنج هزار ورق است و شرح کافی دو هزار ورق است و کتاب هاآت، قریب به هزار ورق و احوال و ایام و احوال جاهلیت در هفتصد ورق و غیراینها.

و در ترجمه عبدالرّحمان بن علی، مشهور به ابوالفرج بن جوزی حنبلی چنین گفته است که: کتبش بیشتر از آن است که شمرده شود و به خط خود بسیار نوشته است به حدی که بعضی گفته اند که اجزای نوشته های او را جمع کرده، بر عمرش تقسیم نمودند، حصّه هر روزی نُه جزو شد و هر جزوی، موافق تصریح بعضی، عبارت از پانصد بیت است به حساب کتاب و این چیزی است که عقل او را قبول نمی کند؛ چه نُه جزو، چهار هزار و پانصد بیت می شود و این قدر کتابت کسی را میّسر نیست، چه رسد به تصنیف.

اما روزی هزار بیت کتابت ممکن است، بلکه بیشتر هم امکان دارد. و مولف کتاب را اعتقاد این که روزی هزار بیت کتابت کنم، سیّما روز های بهار، سیّما اگر کسی بخواند و من بنویسم؛ پس تصنیف آن هم ممکن است، سبّما شبها هم وجود دارند. و مستبعد نیست که قدری از این تصنیفات را علاّمه در شب کرده باشد. سیّما بعضی از آنها شاید به اعانت حضرت قائم سلام الله علیه باشد؛ چنان که در ردّ کتاب عامّه که سابقا گذشت. و ابن جوزی را اشعار بسیار است. تا اینجا کلام ابن خلّکان بود.

و فاضلی دیگر گفته است که یحیی بن عدیّ منطقی، به دست خود کتب بسیار نوشت، تا در یک شبانه روز صد ورق نوشت. و سهل بن عبدالله ششتری قرآن را حفظ نمود در وقتی که شش ساله بود، یا هفت ساله بود و بیست و پنج روز و شب روزه می گرفت که در میان آنها هیچ افطار نمی کرد.  و ظاهرا مقصودش روزه سهل است و به روزه سهل اشاره کرده شهید ثانی در کتاب نکاح مسالک.

و مخفی نماند که علامه برای استعجال و حرص او در تصنیف و وسعت دایره او در تالیف، طریقه اش آن بود که هر چه به خاطرش مرتسم می شد، همان را ثبت و درج می فرمود بی آن که مراجعه به اقوال و افکار متقدمه خود نماید؛ اگر چه مخالف با افکار متقدمه اش بود. و برای این مرحله، مخالفین آن جناب را طعن زده اند. و این سخن از درجه اعتبار ساقط است؛ چه مناط در حال انسداد باب علم به ابواب ظنون است و تجدید رای حسن است برای مجتهد؛ چنانچه شیخ الطایفه محمد بن حسن طوسی نیز به نهج علامه بود در تالیف و تصنیف و اختلاف اقوال.

منبع: قصص العلماء، کرامات علامه حلی.

این مطالب را نیز ببینید!

پشیمانی از غیبتِ علامه مجلسی

در زمان علامه مجلسى رحمه اللّه دو نفر بودند که به او عداوت داشتند و …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

Captcha loading...